Op 31 januari 1797 werd Franz Schubert geboren. Zijn vader, een onderwijzer, had negentien kinderen uit twee huwelijken. Frans was het op één na jongste kind uit de eerste verbintenis. Negen van de veertien kinderen uit dat huwelijk stierven op jonge leeftijd. Ook Franz. Althans, hij stierf op jonge leeftijd volgens onze hedentijdse begrippen, in 1828. Hij was toen 31 jaar oud. Jong, zeggen wij nu. Veel te jong, vond ook de dichter die zijn grafschrift schreef. Op Schuberts tombe in Wenen staat namelijk: Die Tonkunst begrab hier einen reichen Besitz aber noch viel schoenere Hoffnungen. Een rijk bezit voor de muziek waarin nog zoveel belofte school, dat was Schubert. Hij stierf straatarm en teerde zijn korte volwassen leeftijd voornamelijk op (rijkere) vrienden die zijn talent herkenden. Zijn nagelaten bekentenis over wat het leven is, of zou moeten zijn, bestaat uit 988 muzikale werken, waaronder acht symfonieën, vijftien strijkkwartetten, drie pianotrio's en 567 liederen met pianobegeleiding. Winterreise is een van de bekendste liederencycli die Schubert componeerde, vlak voor zijn dood. Fremd bin ich eingezogen, fremd zieh' ich wieder aus luiden de eerste zinnen van de cyclus. Ik ben als een vreemde binnengetreden en als een vreemde zal ik weer gaan. Zo moet Dominique Strauss-Kahn zich voelen in de gevangenis van Rikers Island. Een vreemde.
DSK is de van aanranding beschuldigde topman van het IMF en de gedoodverfde opvolger van de Franse president Sarkozy. Hij is nu twee keer zo oud als Schubert was toen die zijn laatste adem uitblies. De staat van dienst van DSK is indrukwekkend. Althans, volgens onze hedentijdse begrippen. Strauss-Kahn zetelde sinds 1986 in het Franse parlement, was minister van, onder andere, Financiën, hoogleraar, een "briljant" econoom en de mogelijke redding van Frankrijk tegen het donkere gevaar dat de blonde Marine Le Pen zo opgewekt verdoezelt. Het kamermeisje dat DSK ongewenst zou hebben bejegend, is van Afrikaanse afkomst, lees ik op internet. Wat zou hij hebben gedaan als hij Marine toevallig in de douche was tegengekomen? Zou hij zijn schaamte hebben bedekt of haar net zo stoutmoedig hebben vastgegrepen als de immigrante?
Franz Schubert had één grote liefde, Therese Grob. Zij was niet mooi, zeggen historici, maar zij inspireerde Franz ondertussen wel tot het schrijven van zeker 144 liederen. Hij kon financieel niet voor haar zorgen en daarom trouwde Therese, al dan niet onder druk van haar ouders, een ander. Volgens de overlevering zocht Schubert vervolgens troost bij prostituées die hem opscheepten met syfilis waaraan hij uiteindelijk, naar alle waarschijnlijkheid, ook is overleden.
Hoewel DSK financieel niets te klagen heeft en tot nu toe drie echtgenotes kon onderhouden, lijkt hem hetzelfde lot beschoren als de jonge componist. Ook Strauss-Kahn dreigt ten onder te gaan aan troosteloze lust. Daarmee houdt de vergelijking overigens meteen op. Terwijl de Fransen nog fulmineren tegen het Amerikaanse rechtssysteem waarin iemand door de heilige openbaarheid al schuldig is bevonden voordat een flinter bewijs is geleverd, betreurt DSK ongetwijfeld zijn onvermogen één grote liefde te koesteren. Eén muze die hem voor de geschiedenis had kunnen behouden, zoals Therese Grob dat deed voor Schubert.
Strauss-Kahn had Europese geschiedenis kunnen schrijven. Twee keer zelfs. Eén keer als redder van Griekenland en daarmee van de euro en de monetaire unie, één keer als redder van Frankrijk tegen de onderbuik van Marine Le Pen. In plaats daarvan wordt hij ervan verdacht zijn eigen onderbuik niet in bedwang te hebben.
Winterreise wordt over het algemeen gezien als een muzikale metafoor van menselijke eenzaamheid, een individuele zoektocht naar de kern van het bestaan. Ik moet denken aan het derde couplet van het het eerste lied van Schuberts beroemde cyclus. Strauss-Kahn zal zich in die woorden kunnen herkennen. Alleen weet over tweehonderd jaar niemand meer wie hij was.
Was soll ich länger weilen, Ik moet ervoor bedanken
daß man mich trieb' hinaus? te worden weggejaagd.
Laß irre Hunde heulen Als dolle honden janken,
vor ihres Herren Haus! weet ik mij al belaagd.
Die Liebe liebt das Wandern, De liefde houdt van zwerven,
Gott hat sie so gemacht - God heeft dat zo bedacht,
von einem zu dem andern - net als het moeten sterven.
fein Liebchen, gute Nacht! Ja, liefje, goedenacht!
(vertaling Frederik Menning)
