De schoonheid van rouw

Het is dat de winnaars van de World Press Photo al bekend zijn, anders hadden de fotografen van AP en Reuters die momenteel in Japan aan het werk zijn een goede kans gemaakt. Alle foto's uit het rampgebied schrijnen. De oprukkende vloedgolf, de meedogenloze chaos van steen en staal, de overlevenden die op een schoolplein in Sendai in een lange rij volkomen beheerst wachten op drinkwater, de hand van een dode man uit de stad Toyoma. Mijn oog haakte aan de foto van een jonge vrouw die met opgetrokken blote benen tussen het puin in de voorstad Natori zit. Haar donkerrode rubber laarzen staan naast haar, besmeurd met modder. Ze huilt. Het is oorverdovend verdriet.
Niemand vraagt zich hardop af of wij getuigen mogen zijn van deze rouw. Hoewel er ongetwijfeld mensen zullen zijn die hun blik afwenden bij het zien van zoveel ellende, accepteren de meeste van ons de beelden als nieuws. Nieuws is wat mensen ten diepste beweegt en dat is zelden leuk. Nieuws is de siddering in de rechtszaal waar gisteren de pro forma zitting in de zaak Robert M. plaatsvond. Nieuws is het vliegverbod boven Libië. Nieuws is de rouw van Japan.
In de rechtszaal mocht gisteren niet worden gefotografeerd. Wel was er een tekenaar aanwezig die M., zijn advocaten en beide officieren van Justitie in beeld bracht. De tekening deed waarvoor ze was bedoeld: ze illustreerde een verhaal in de krant. Ze veroorzaakte geen siddering, geen afschuw, geen haat. Foto's doen dat wel. Foto's kunnen door je huid heen branden. Diep van binnen vreet bij ons namelijk een verlangen om te zien wat wij niet willen zien. Onze ogen blijven langer kleven aan de eenzame vrouw in Natori dan aan het lieflijke ijsbeertje in Blijdorp. Dat is journalisten niet te verwijten.
Soms is de emotie die mensen ervaren bij het zien van een nieuwsfoto zo groot dat zij proberen het beeld van hun netvlies te wissen. Dat doen ze vaak met een beroep op de ethiek, de moraal en zo nodig de wet. Een van de meest sprekende voorbeelden is de foto van het Soedanese meisje dat, hol van de honger, op haar hurken knielt terwijl een gier zichtbaar op haar dood wacht. De Zuid Afrikaanse Kevin Carter won er in 1994 de Pulitzer price mee. De morele verwijten aan zijn adres waren vervolgens zo overweldigend dat de fotograaf zichzelf maanden later van het leven beroofde. Carter liet zien wat wij niet willen zien. Mogen we hem dat verwijten? Ik vind van niet. Het debat over wat wel en niet journalistiek toelaatbaar is moet zich niet beperken tot de morele verantwoordelijkheid van journalisten en fotografen zelf. Het geweten van de lezer en de kijker is minstens zo bepalend voor wat nieuws wordt genoemd. En dat is zelden leuk.
Ik kan uren naar de foto van het Soedanese meisje kijken. Net als naar de foto van de Japanse vrouw en haar rubberlaarzen. Beelden die pijn doen en tegelijkertijd prachtig zijn. Dat is wat nieuwsfotografie kan doen: raken aan de schoonheid van rouw.
Ik ben blij dat er gisteren geen fotograaf in de rechtszaal zat.