El naufragio de los hombres, vertaald in het Engels als the Wreck of Men is een video-object van de Argentijnse kunstenaar Charly Nijensohn. Het bestaat uit een drieluik van filmbeelden waarop eenzame menselijke vormen in een adembenemend, desolaat landschap figureren. Nijensohn maakte de opnamen op een zoutvlakte in Bolivia waar armoede en commerciële zoutwinning het voortbestaan van de plaatselijke bevolking, de Aymara, bedreigen. Naufragio is letterlijk vertaald wrak, maar het Engelse “wreck” kan ook schipbreuk of ondergang betekenen. Zo zal Nijensohn het hebben bedoeld. Wie naar de beelden kijkt (en dat kan nog tot 15 januari in het Kröller-Müller museum) bekruipt het gevoel van een nederlaag. De figuranten in de installatie, allemaal Aymara, zijn niets meer dan schaduwen die slechts herinneren aan wat mensen moeten zijn geweest. Als kruizen staan zij stil in het landschap, geteisterd door slagregens en windvlagen. Wolken razen langs de hemel, zon en zout kleuren de grond, maar de mens blijft gezichtsloos als een leeg object, een symbool van tergende eenzaamheid en, inderdaad, verval. Op den duur, zo suggereren de beelden, zullen de figuren verweren in het veld. Gegeseld door de elementen zullen zij vergaan tot het zout waarop zij staan. Wat de mens vernietigt, zal de mens vernietigen. Totdat de aarde weer woest en ledig zal zijn, zoals het ooit begon.
De Aymara, een bevolkingsgroep van zo’n twee miljoen mensen, spreken een taal waarin de verleden tijd wordt gepresenteerd als iets wat voor ons ligt in plaats van achter ons. Zoals kinderen de verleden tijd soms gebruiken om aan te duiden wat zij van plan zijn te gaan doen - “en dan was jij de juffrouw en ik het kind en dan stuurde jij mij weg” - zo formuleren de Aymara hun verleden als hun toekomst, de voorbije tijd als hun toekomende. Misschien dat wij op een soortgelijke manier het voorbije jaar 2011 kunnen vertalen in het komende jaar 2012. Het jaar waarin zo veel wat van waarde is schipbreuk leed - de kunsten, de geestelijke gezondheidszorg, het vertrouwen in de rechtspraak - verdient het opnieuw te worden geleefd, als constructie van verlangen naar iets dat niet alleen wordt afgebroken, maar ook wordt opgebouwd, niet alleen vergaat, maar ook vrucht draagt. Met het in beeld brengen van het verval van de zoutvlakten in Bolivia en het volk dat daar woont, heeft Nijensohn pijnlijk prachtig laten zien hoe noodzakelijk het is ons te blijven snijden aan schoonheid. Want dat is wat kunst doet. Schipbreuk leiden. Moge 2012 dat lijden verlichten.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten